SABUN

Yağ asitlerinin Na ve ya K tuzuna sabun denir. Çok eski çağlardan beri kullanılan en önemli temizlik maddeleridir.

CH3(CH2)16–COONa: Sodyum stearat (Beyaz  Sabun)

CH3(CH2)16–COOK: Potasyum  stearat (Arap  Sabun)

  • Sodyum (Na) sabunları sert olup kalıplar halinde kullanılırlar. Potasyum (K) sabunlarının erime noktası daha düşüktür, yumuşak sabunlardır.

Sabun Eldesi:

Sabun üretilirken önce yağdan hidroliz ile yağ asidi elde edilir:

Sonra bu yağ asidinden nötrleştirme ile Na veya K sabunu elde edilir:

Bir sabun molekülü polar ile uzun bir apolar hidrokarbon zincirinden oluşur. Molekülün hidrokarbon zinciri, hidrofobik (suyu sevmeyen) olup polar olmayan maddelerde (örneğin yağda) çözünür. Polar uç ise hidrofilik (suyu seven)tir ve suda çözünür. Sabunlar yüzey aktif maddelerinin bir bölümünü oluşturur.

Sabun nasıl temizler?

Sabun suda çözündüğünde bazik bir çözelti oluşturur. Oluşan baz kiri yumuşatır. Kirler,  genel olarak apolar yapıda olan yağlardır.

Sabun ile su karşılaştığında sabunun polar ucunu, su molekülleri çeker. Ancak sabunun apolar ucu da elbisede yumuşamış olan apolar kiri sarar.

Su molekülleri sabunun anyon kısmını çeker ve böylece kir ortamdan çözeltiye geçmiş olur.

Sert sularda özellikle Mg+2 ve Ca+2 iyonları vardır. Sabunlardaki anyon kısmı bu katyonlarla bileşik oluşturarak çökerler. Bu sebeple sabunun önemli kısmı çökmüş olur. Yumuşak sularda sabun daha fazla temizler.

DETERJAN

Yüzey aktif özelliği nedeniyle temizleme işlemlerinde kullanılan, içinde yardımcı kimyasal maddeler de bulunduran karışımlara deterjan denir.

Kompleks ve sentetik yapılı maddelerdir, petrol türevlerinden elde edilir.

Deterjanın yüzey aktif maddesi olan dodesil (lauril) sülfonatın açık formülü şu şekildedir:

Deterjanlar, sabunlar gibi polar ve apolar uçları olan moleküllerden yapılmış yüzey aktif maddelerdir.

Sabunların genel özellikleri Deterjanların genel özellikleri
1.    Bitkisel ya da hayvansal yağlardan elde edilirler.

2.    Doğal olduklarından, insan vücuduna etkileri yoktur.

3.    Yapıları doğal yollarla kolaylıkla parçalanırlar.

4.    Su kirliliğine sebep olmazlar.

5.    Çevreye zararları yoktur.

6.    Zamanla temizleme gücünü kaybederler

7.    Sert sularda bulunan metal iyonlarıyla çökelek oluştururlar.

8.    Kıyafetlere zararları vardır.

9.    Sıcak sularda daha etkili temizlerler

10.Binlerce yıldır kullanılmaktadır.

1.    Petrol türevlerinden sentetik olarak elde edilirler.

2.    İnsan vücuduna tesir ederler.

3.    Kolay kolay bozunmazlar.

4.    Su kirliliğine sebep olurlar.

5.    Çevre kirliliğine sebep olurlar.

6.    Değişik amaçlar için özel formülleri vardır.

7.    Sert sulardaki iyonlardan çok az etkilenirler.

8.    Soğuk suda bile iyi temizlerler.

9.    Kıyafetleri fazla yıpratmazlar.

10.Son 50-60 yıldır yaygın olarak kullanılmaktadır.

DİĞER TEMİZLİK MADDELERİ

Çamaşır suyu (NaClO): Kimyasal adı sodyum hipoklorit (NaClO) olan, temizlik ve hijyen amacıyla kullanılan kimyasal maddedir.

  • Çamaşır suyu, oksidasyon yoluyla ağartıcı ve beyazlatıcı etki yapan bir maddedir.
  • Çamaşır suları iki çeşittir:
  1. Klorlu çamaşır suları
  2. Oksijenli çamaşır suları
  • Çamaşır suyu çamaşırlardaki renk pigmentlerindeki kimyasal bağları parçalayarak (C atomları arasındaki çift bağları kırıp, tek bağa dönüştürerek) ağartmayı gerçekleştirir.

Çamaşır suyu ile ilgili olarak;

I. Kimyasal formülü NaOCl dir.

II. Beyazlatıcı (ağartıcı) özelliğe sahiptir.

III. Mikrop öldürücüdür (dezenfektandır).

yargılarından hangileri doğrudur?  

I, II ve III

Kireç Kaymağı (Beyazlatma Tozu): Ca(OCl)2 = CaO + H2O + Cl2(g)

Gerçek hayatta: CaO (sönmemiş kireç) + H2O

  • Klor gazı askıya alınmış kireç süspansiyonundan geçirilerek elde edilen kalsiyum hipoklorite kireç kaymağı denir.
  • Kireç kaymağının kimyasal formülü (kalsiyum hipoklorit) Ca(OCl)2‘dir.
  • Granül veya tablet şeklinde beyaz bir katıdır.
  • Temizlik için kullanılır çünkü mikroorganizmaları parçalayarak yok eder.
  • Gıda endüstrisinde sebze ve meyvelerdeki mikroorganizmaları uzaklaştırmak için az miktarda kullanılır.
  • Havuz suyu ile karıştırıldığında suyu dezenfekte eder ve alglerin havuzda oluşmasını önler.
  • Yumuşak meyvelerin reçel yapımında dağılmasını önlemek için de kullanılır.
Temizlik Maddeleri Çalışma Soruları