Mekanizmalı tepkimeler birden fazla tepkimenin farklı hızlarda arka arkaya gerçekleşmesi sonucu elde edilir.

Örnek: 2NO2(g) + F2(g) –> 2NO2F(g) tepkimesi

  1. NO2(g) + F2(g) –> NO2F(g) + F(g)            (Yavaş)
  2. NO2(g) + F(g) –> NO2F(g)                            (Hızlı)

basamaklarından elde edilir.

Bu durumda hız bağıntısı net tepkimeye göre değil, YAVAŞ ADIMA (BASAMAĞA) göre yazılır.

R = k.[NO2].[F2]

Derece = 2

Mekanizmalı tepkimelerde hızı belirleyen adım YAVAŞ ADIMDIR. (Yavaş adım aynı zamanda aktifleşme enerjisi büyük olan adımdır.)

Derece:

Hız bağıntısındaki üsler toplamıdır.

(Mekanizmalı tepkimelerde hız bağıntısı yavaş adıma göre yazılır.)

Molekülerite:

Mekanizmalı (çok basamaklı) tepkimelerde net tepkimedeki molekül sayısıdır!

Molekülerite ile derece aynı olmak zorunda değildir!

Molekülerite = 1 ise tepkime unimoleküler (Örnek: O3 –> O2 + O)

Molekülerite = 2 ise tepkime bimoleküler (Örnek: 2HI –> H2 + I2)

Molekülerite = 3 ise tepkime trimoleküler… (Örnek: 2NO + O2 –> 2NO2)

X + 2Y + Z –> K + 2L tepkimesi için belli bir sıcaklıkta farklı derişimlerle yapılan deney sonuçları aşağıdaki gibidir:

Bu sonuçlara göre tepkimenin,

  • Hız bağıntısını,
  • k sabitini,
  • Derecesini,
  • Moleküleritesini

bulunuz.

A + 3B + 2C –> K + 4M net tepkimesi için,

  • Hacim yarıya indirildiğinde hız 8 katına çıkıyor.
  • A derişimi sabit tutulup, B ve C derişimleri 3 katına çıkarıldığında hız 27 katına çıkıyor.
  • B derişimi sabit tutulup A ve C derişimleri yarıya düşürüldüğünde hız yarıya iniyor.

Buna göre, bu tepkimenin hız bağıntısını, derece ve moleküleritesini bulunuz.

Kimyasal Tepkimelerde Hız
Tepkime Hızına Etki Eden Faktörler
Derişimin Hıza Etkisi
Sıcaklığın Hıza Etkisi
Katalizörün Hıza Etkisi
Temas Yüzeyinin Hıza Etkisi