Aufbau kuralı (Madelung-Kletchkowski ilkesi):

Çok elektronlu sistemlerde elektron dizilişinde temel prensip, elektronların düşük enerjili yörünge ve orbitallerden yüksek enerjililere doğru yerleşmesidir.

  • Düşük enerjili orbitaller dolmadan daha yüksek enerjili orbitale elektron yerleşemez.
  • Enerji sıralamasını belirlemek için (n + ℓ) sırası takip edilir.
  • Buna göre elektron diziliş sırası:

1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d 4p 5s 4d 6s 4f 5d 6p 7s 5f 6d 7s

şeklinde yapılmalıdır.

Pauli ilkesi:

Her orbital zıt spinlere sahip en fazla 2 elektron bulundurabilir.

«  Max e sayısı gösterimi: s2, p6, d10, f14 şeklindedir.

«  Orbitallerin şematik gösterimi:

Elementlerin elektron dizilişi ve orbital şemaları:

Atom numarası 13 olan Alüminyum elementi için,

a)     Temel hal elektron dizilişini yazınız.

b)     Elektronların orbital şemasını çiziniz.

Temel hal elektron dağılımında ilk 10 orbitali tam dolu olan X atomu için;

a)     Atom numarası kaçtır?

b)     s orbitallerinde toplam kaç elektron bulunur?

c)     p orbitallerinde toplam kaç elektron bulunur?

a) 20

b) 8

c) 12

p orbitallerinde toplam 13 elektronu bulunan temel haldeki X elementinin atom numarası kaçtır?

31

Temel halde 10 tam dolu ve 3 yarı dolu orbitali bulunan X atomunun kütle numarası 52 olduğuna göre, X’in nötron sayısı kaçtır?

29

Temel haldeki X atomunun 3d orbitallerinde 3 elektron bulunmaktadır. Buna göre, X elementinin atom numarası kaçtır?

23

Aşağıda atom numarası verilen elementlerin temel hal için orbitallerdeki elektron dağılımı ve orbital diyagramını yazınız.

Your Content Goes Here

KÜRESEL SİMETRİ:

Bir atomun elektron dizilişinde en son orbital türü tam dolu ya da yarı dolu ise atom küresel simetri özelliği gösterir.

«  Küresel simetriye ulaşmış atomlarda elektronların enerjisi daha düşüktür. Düşük enerjili olmak daha kararlı olmaktır.

«  Bu yüzden küresel simetrisi olan atomlar daha kararlıdır.

Küresel simetri özelliği gösteren durumlar:

Örnek: Aşağıda verilen elementlerin elektron dizilişlerini yazarak küresel simetrilerinin olup olmadığını belirtiniz.

1) 11Na: 1s2 2s2 2p6 3s1

2) 20Ca: 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2

3) 8O: 1s2 2s2 2p4

Aşağıda verilen elementlerin elektron dizilişlerini yazarak küresel simetri özelliklerinin olup olmadığını belirtiniz.

a)     7N

b)     16S

c)     18Ar

d)     22Ti

Aşağıdaki element atomlarının hangisinin elektron dağılımı küresel simetriktir?

A) 8X

B) 14Y

C) 21Q

D) 18Z

E) 26Fe

D

Aşağıda atom numarası verilen atomların temel hal için elektron dağılımı ve orbital diyagramını yaparak hangilerini küresel simetri gösterdiğini belirtiniz.

Aşağıda verilen elementlerin elektron dizilişlerini ve orbital şemalarını gösteriniz.

Kural Dışı Elektron Dizilişi:

Bazı atomlar orbitallerindeki elektronları yer değiştirerek küresel simetrik yapıya ulaşırlar.

… s2d4          yerine      … s1d5

… s2d9          yerine      … s1d10          yazılır.

Cr ve Cu elementi buna örnektir.

Uyarılmış Atom:

Bir atoma enerji verilerek son enerji seviyesindeki elektronlarından birinin üst enerji seviyesinin birine geçmesi olayına uyarılma, böyle bir atoma da uyarılmış atom denir. Bir atom için birden fazla uyarılmış hal yazılabilir.

6C : 1s2  2s2  2p        →       temel hal

6C : 1s2  2s1  2p3          →        uyarılmış hal

7N : 1s2  2s2  2p3           →        temel hal

7N : 1s2  2s2  2p2 3s1           →        uyarılmış hal

7N : 1s2  2s2  2p2 3p1           →        uyarılmış hal

İyonların Elektron Dizilimi: 

Elektron almış ya da elektron vermiş bir atoma iyon denir.

Nötr bir atom elektron verdiğinde katyon oluşur.

12Mg: 1s2 2s2 2p6 3s2     ⇒     12Mg+2: 1s2 2s2 2p6

13Al: 1s2 2s2 2p6 3s2 3p1     ⇒    13Al+3: 1s2 2s2 2p

21Sc:  1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d1         ⇒           21Sc+1: 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s1 3d1

21Sc: 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d1             ⇒            21Sc+2: 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 3d1

G  Elektron verilirken ilk olarak en dış yörüngedeki en yüksek enerjili orbitalden verilir.

Nötr bir atom elektron aldığında anyon oluşur.

9F: 1s2 2s2 2p5                       ⇒             9F-1: 1s2 2s2 2p6

7N: 1s2 2s2 2p3                       ⇒            7N-3: 1s2 2s2 2p6

(-2) yüklü iyonun elektron dağılımı, 1s22s22p63s23p6 olan X elementinin (+3) yüklü iyonu halindeki elektron dağılımı nasıldır?

Your Content Goes Here

İzoelektronik Yapı:

Elektron sayıları ve elektronik dizilişleri aynı olan tanecikler izoelektroniktir.

Aşağıdaki taneciklerden hangileri izoelektroniktir?

24Cr, 26Fe+2, 25Mn+1