1- SICAKLIK:

Birçok katının suda çözünmesi endotermik iken, bazı katıların suda çözünmeleri ekzotermiktir.

  • Suda endotermik çözünen katılar için; sıcaklık artarsa çözünürlük artar.

  • Suda ekzotermik çözünen katılar için; sıcaklık artarsa çözünürlük azalır.

  • Gazlarda ise çözünürlük sıcaklıkla DAİMA TERS ORANTILIDIR. Çünkü BÜTÜN GAZLARIN SUDA ÇÖZÜNÜRLÜĞÜ EKZOTERMİKTİR.

2- BASINÇ:

Basınç katı ve sıvıların çözünürlüğüne etki etmez (Yani etkisi yok denecek kadar azdır).

Basınç; gazların çözünürlüğünü ise önemli ölçüde arttırır.

  • Bir gazın bir sıvı içindeki çözünürlüğü Henry Kanunu ile ifade edilir:

S = kH . P

S: Çözünen gazın molar derişimi (M)

kH: Henry sabiti (sıcaklığa ve gazın cinsine bağlıdır)

P: Çözelti üzerindeki gaz basıncı (atm)

  • Yüksek basınçta CO2 gazı suda daha iyi çözüneceğinden; asitli içeceklerin şişelenmesi yüksek basınç altında yapılır.

Şişenin kapağı açıldığında şişe içinde basınç aniden azaldığı için hafif bir patlama ve gaz çıkışı gözlenir. Bu da azalan basınç sebebiyle daha önce suda çözünmüş haldeki gazın sudan ayrılarak şişeden çıktığını gösterir.

  • Aklimatizasyon: Dağcıların yükseklere çıkarken ve oradan inerken, belirli yüksekliklerde bir süre kamp yaparak vücutlarını dış basınca alıştırma olayıdır.
  • Vurgun Olayı: Havadan solunan N2 gazı dalgıçlar denizin derinliklerine indiklerinde yüksek basınçtan dolayı kanlarında fazla miktarda çözünür. Eğer dalgıç dipten yüzeye hızlı bir şekilde çıkarsa N2 gazı kandan ayrılarak damarlarda baloncuk oluşturur. Bu da kan dolaşım sistemini olumsuz etkiler ve vurgun (felç) durumu ortaya çıkar.

Bu duruma gelen dalgıçlar eğer yaşıyorlarsa; basınç odalarında damarlarındaki N2 gazını atıncaya kadar bekletilirler.

3- ORTAK İYON ETKİSİ:

Ortak iyon maddelerin çözünürlüklerini azaltır.

Örnek: Suda az çözünen PbI2 katısının doymuş çözeltisine bir miktar KI katısı veya çözeltisi eklenirse;

PbI2(k) ⇔      Pb+2(suda) +   2I(suda)

            • Ortak iyon
            • KI’daki I iyonundan dolayı derişimi artar.

⇒ Tepkime girenler yönüne kayar.

Sonuç:      I iyonu derişimi başlangıca göre artar.

Pb+2 iyonu derişimi azalır.

Daha fazla katı PbI2 oluşur. Yani; PbI2’nin çözünürlüğü azalır.

PbI2 katısının oda sıcaklığında,

  • Saf sudaki çözünürlüğü kaç M’dır?
  • 0,1 M KI çözeltisindeki çözünürlüğü kaç M’dır?

Belirli sıcaklıkta PbCrO4ʼın çözünürlük çarpımı 9×10-14 olduğuna göre aynı sıcaklıkta,

  • Saf sudaki çözünürlüğünü hesaplayınız.
  • 0,01 M Pb(NO3)2’taki çözünürlüğünü hesaplayınız.

4- Kompleks Oluşumu:

Kompleks Yapılar: Bağ yapımına katılmayan elektron çifti ile boş bir orbitalin örtüşmesi sonucu oluşur. Bu yapılarda elektron çifti veren madde Lewis bazı (Ligand), elektron çiftini boş orbitaline kabul eden madde ise Lewis asidi olarak adlandırılır.

Örnek:       Pt+2(suda) + 4NH3(suda) ⇔ [Pt(NH3)4]+2(suda)

Bazı kompleks iyon ya da bileşiklerin oluşum denge sabitleri çok büyüktür. Oluşum sabiti çok yüksek olan komplekslerin oluşum eğilimleri ve kararlılıkları çok yüksektir. Bu sayede,

  • Kompleks bileşikler/iyonlar suda az çözünen katıların çözünürlüklerini arttırırlar.

Örnek:  Cu(OH)2 katısı,

  • Suda az çözünür.
  • Yapısındaki Cu+2 iyonu ortaklaşmamış e çifti bulunan ligandlarla kompleks oluşturabilir ve kompleks oluşturmasıyla birlikte suda daha çok çözünür.

5- pH:

Suda az çözünen Metal hidroksitlerin çözünürlükleri ortama asit ekleyerek artırılabilir.

Eklenen asidin H+ iyonları çözeltideki OH iyonları ile tepkimeye girerek su oluşturur ve Al(OH)3 çözünme denklemini ürünlere yani çözünme lehine kaydırır. Böylece Al(OH)3‘in çözünürlüğü artar.

Al(OH)3(k) ⇔ Al+3(suda) + 3OH(suda)

               –

     –                +                   +                ⇒ (Sistem ürünler yönüne kayar ve çözünürlük artar.)